สมุนไพรเหงือกปลาหมอ

เหงือกปลาหมอ

ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Acanthus ebracteatus เป็นสมุนไพรชายน้ำที่มีชื่อเสียงของจังหวัดสมุทรปราการ ขึ้นอยู่บริเวณชายฝั่งแม่น้ำลำคลอง ปกติต้นเหงือกปลาหมอมีอยู่ด้วยกัน 2 สายพันธุ์ คือ พันธุ์ที่เป็นดอกสีม่วง มักพบมากทางภาคใต้ และพันธุ์ที่เป็นดอกสีขาว พบมากทางภาคกลางและภาคตะวันออก มีชื่อเรียกท้องถิ่นว่า แก้มหมอ (สตูล), แก้มหมอเล (กระบี่), จะเกร็ง, นางเกร็ง, อีเกร็ง, เหงือกปลาหมอน้ำเงิน เป็นต้น

ลักษณะของเหงือกปลาหมอ เป็นไม้พุ่มขนาดกลาง มีความสูงประมาณ 1-2 เมตร ลำต้นแข็งมีหนามอยู่ตามข้อข้อละ 4 หนาม ลำต้นตั้งตรงกลม และกลวง สีขาวอมเขียว ลำต้นมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1.5 เซนติเมตร  ใบเป็นใบเดี่ยว ลักษณะของใบกว้างประมาณ 4-7 เซนติเมตร และยาวประมาณ 10-20 เซนติเมตร มีหนามคมอยู่ริมขอบใบและปลายใบ ใบเว้าเป็นระยะๆ ผิวใบเรียบเป็นมันลื่น ออกดอกเป็นช่อตั้งตามปลายยอด มีทั้งพันธุ์ดอกสีม่วง และพันธุ์ดอกสีขาว ที่ดอกมีกลีบรองดอก 4 กลีบ ผลของเหงือกปลาหมอ เป็นฝักสีน้ำตาล ลักษณะของฝักเป็นรูปไข่หรือกลมรี ยาวประมาณ 2-3 เซนติเมตร เปลือกฝักมีสีน้ำตาล ปลายฝักป้าน ข้างในฝักมีเมล็ด 4 เมล็ด

สรรพคุณ

สามารถนำ ราก ต้น ใบ ผล และเมล็ดของต้นเหงือกปลาหมอมาใช้เป็นสมุนไพรที่ให้สรรพคุณทางยา และช่วยดูแลสุขภาพได้ ดังนี้…

1.ราก มีสรรพคุณในการแก้โรคหืด อัมพาต แก้ไอ และใช้ขับเสมหะ

2.ต้น มีสรรพคุณรักษาโรคหลายชนิด โดยใช้ต้นตำผสมน้ำดื่มรักษาวัณโรค อาการซูบผอม ถ้าใช้ทาก็ช่วยแก้โรคเหน็บชาได้ หรืออาจใช้ลำต้นไปผสมกับสมุนไพรอื่นๆ ก็จะได้สรรพคุณทางยาแตกต่างกันออกไปอีก เช่น ตำผสมกับขิงแก้ไข้หนาวสั่น ตำผสมขมิ้นอ้อยและน้ำมันแก้โรคริดสีดวงทวาร เป็นต้น

3.ใบ ใช้น้ำที่คั้นทาศีรษะเพื่อบำรุงรากผม หรือรับประทานเป็นอายุวัฒนะ ช่วยให้เจริญอาหาร

4. ฝัก ต้มรับประทานเพื่อขับโลหิต แก้ฝี

5. เมล็ด ใช้พอกฝี ขับพยาธิ ขับน้ำเหลืองเสีย

 

รายงานผลการค้นคว้าและทดลอง

  •  พ.ศ.2541 เทวัญ พงศพัฒนาวุฒิและคณะ โครงการพิเศษ ภาควิชาเทคโนโลยีเภสัชกรรม คณะเภสัชศาสตรมหาวิทยาลัยเชียงใหม พบว่าเหงือกปลาหมอและผักบุ้ง มีสรรพคุณอยางหนึ่งรวมกัน คือใชรักษาฝหนองและแผลอักเสบ จากการวิจัยพบวาสารสกัดจากเหงือกปลาหมอดวยแอลกอฮอลมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อ Staphylococus aureus ซึ่งเปนเชื้อสําคัญที่กอให้เกิดหนองได 

 

  •  พ.ศ. 2540 (D’Souza และคณะ) และ พ.ศ. 2535 (Bhakuni และคณะ ) มีการวิเคราะห์สารสำคัญของเหงือกปลาหมอดอกม่วง พบสรรพคุณดังนี้ 1. ฤทธิ์ต้านการอักเสบ มีการวิเคราะห์สารสาคัญของเหงือกปลาหมอดอกม่วง พบว่าสารที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบเป็นพวก dimeric oxazolinone ที่มีสูตรโครงสร้างเป็น 5,5’-bisbenzoxazoline-2,2’-dione 2. ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย มีการทดสอบสารสกัด   เอธานอล (90%) จากเหงือกปลาหมอทั้งต้นแห้ง (ไม่ทราบความเข้มข้น) กับเชื้อ S. aureus พบว่าสารสกัดนี้ไม่มีฤทธิ์ แต่การทดสอบเมล็ดเหงือกปลาหมอ พบว่ามีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus

 

  • พ.ศ.2524 Jongsuwat คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พบว่า สารสกัดด้วยน้ำร้อนจากเหงือกปลาหมอแห้งทั้งต้น มีฤทธิ์ต้านมะเร็งในหนูถีบจักร เมื่อให้ยาทางปาก 
 

เอกสารอ้างอิง

http://kanchanapisek.or.th, http://www.ssruir.ssru.ac.th/bitstream/ssruir/320/1/049-53.p

 
Visitors: 27,005